meer op roelbosch.noorderlichtgemeente.nl

mijn weblog verhuist! rubriek per rubriek komen de oude posts erbij,

nieuwe posts plaats ik direct daar.

De entree verbijstert me. Een gebouw vol banken, maar vooral, recht vooruit: drie kansels! Een lage, een middelhoge en een torenhoge. Daarboven een bordkartonnen plaat van een orgel. Geen altaar, geen kruis, geen kaars, slechts houten soberheid en somberheid.  En toch, een kerk van de Church of England, anglicaans dus. Maar waar is het altaar?

Het is de kerk, van St John the Evangelist in de St Johnx92s street in Chichester. Hij  trekt mijn aandacht doordat hij zo ontzettend 1800 is. Een voorgevel die doet vermoeden dat er een achthoekige kerk achter schuil gaat (niet dus), een torentje dat verwijst naar allerlei baroktorentjes op Lutherse kerken in Nederland, maar dan nu zonder zwaan. Niet meer in gebruik als kerk x96 maar trouwe fans houden het gebouw open. Als het gebouw fans heeft, dan moet het toch iets meer hebben dan ik zo kan zien.
Een kerk als deze is zeldzaam, dat zie je zo. Ongeveer iedereen vanaf 1900 zal hem lelijk gevonden hebben; het gebouw staat in een oude binnenstad, waar toch al te veel kerken zijn, en het is een wonder dat deze nog bestaat, niet opgeofferd ten gunste van een oudere tempel. Nee, sinds de jaren x9270 is er geen kerkdienst meer in dit gebouw. Een stichting nam het over, om het in te zetten voor de jaarlijkse Chichester Festival Concerten. Maar daarbij bleef het wel intact, zoals het in 1870 werd ingericht: vol kerkbankboxen.
De informatiepanelen maken me wijzer, maar ook nog wat nieuwsgieriger. Een aantal evangelisten in de Anglicaanse kerk rond 1810 vonden dat de stadsbewoners tekort kwamen. De bestaande kerken zaten steeds vol, op zondagmorgen, maar brachten niet de boodschap die de mensen naar hun mening nodig hadden. Daarom vroegen ze toestemming om een x91privatex92 Anglicaanse kerk te bouwen. Het parlement gaf toestemming. Maar voor geld moesten ze zelf zorgen: niet alleen voor het gebouw, maar ook voor de x91curatex92, de dominee, en alle andere kosten. Zo moesten ze een stichting vormen. Inkomsten verwierven ze door kerkbanken te verhuren aan rijke stadsgenoten. Die kwamen in de banken links en rechts terecht, in het midden zaten de armen. Elke groep had een eigen ingang, zodat ze elkaar niet tegen het lijf hoefden te lopen. Bij de eerste inrichting keken de rijken letterlijk op de armen neer. Rond 1870 werd de kerk x91re-pewedx92, opnieuw ingericht, en toen kreeg ieder dezelfde blikrichting.

Het Book of Common Prayer schreef voor dat avondmaal minstens drie keer per jaar gevierd moest worden. Nu, dat was in de ogen van de stichting ook direct wel genoeg x96 het altaar, anders prominent aanwezig in Anglicaanse kerken, verschoof naar achter. Veel meer aandacht kreeg de preekstoel: in drie trappen.
Stoel 1 was voor de voorlezer, degene die bij Mattins en Evensong de responsoriale gedeelten inzette: de psalm, de lofzang, en op zondagmorgen voorlas of bad. De dominee/minister/priest stond bij de lezingen op de middelste etage. Voor de preek klom hij naar boven, fase 3. Daar kon hij iedereen zien, ook op de galerij.
De kerk is duidelijk een reactie. De Wesleys en de methodisten wisten vanaf ongeveer 1750 door een versimpeling van de liturgie en een voorkeur voor een nieuw soort kerklied een grote massa te bereiken. Ze preekten zelfs vaak in de open lucht: ritueel en sacrament speelden amper een rol. Een gebouw als dit haakte in bij deze tendens. Hier wordt gehoord en gezongen, verder geen gedoe. Geen kruis, geen kaars, geen kleed. Alleen twee rode fluwelen kussens op het altaar: xe9xe9n voor het heilige Woord van God, xe9xe9n voor het bijna net zo heilige x91Book of Common Prayerx92, het definitieve vaarwel aan het papisme.

Tegelijk is de kerk ook onderdeel van een grotere internationale ontwikkeling. In Nederland scheurde in de periode waarin deze kerk gebouwd werd de Lutherse Kerk. De Hersteld Luthersen wilden terug naar een rechte leer, naar een grotere eenvoud, en naar meer aandacht voor de gewone mensen; zoiets is hier ook te herkennen. Ook de vorming van vrije kerken overal in Europa, in Nederland vanaf 1834, is hier al zichtbaar.
Inmiddels is de kerk duidelijk overcompleet. Evangelischgezinde anglicanen en anderen ontmoeten elkaar 400 meter verderop in St Pancras. Chichester Cathedral, evenver de andere kant op, is hoogliturgisch xe9n laat de mensen veel Wesley zingen. Vrije kerken, autochtoon en allochtoon, bereiken weer andere groepen. In een zaal boven een supermarkt kerken de Pentecostals uit Zimbabwe, met diensten die vijf uur duren. Nu is de kerk dus meer museum dan godshuis. Maar ook: een monument van liturgische denkbeelden die ooit als ideaal gezien werden, maar nu weer achterhaald lijken. Woord, woorden, Woord x96 is er nog iets meer dan dat?
Nu, er was ook zang. Een orgel werd bijna direct na de bouw geplaatst, volgens de idealen van de tijd. De kast is door houtworm in elkaar gestort; de pijpen liggen opgeslagen, in afwachting van betere tijden. Wie heeft nog 120.000 pond over om een echte Georgian orgel te restaureren? De eerste acties zijn gestart.
Maar ik blijf toch vooral nadenken over hoe het vroeger ging. Wie naar voren kwam om de communie te ontvangen in deze kerk, voorin achter de iconostase van de x91pulpitsx92,  zag de wandtekst. Tussen Tien Geboden, Onze Vader en Geloofsbelijdenis in waren de woorden op de muur geschreven: rijken en armen ontmoeten elkaar, de Heer heeft hen beiden gemaakt. Die ontmoeting vond plaats, een paar keer per jaar tijdens de communie. Verder bleven ze van ingang tot uitgang gescheiden. Wel wat zuinigx85 Het evangelie, maar liefst niet al te bevrijdend. Een toren van gezag maakte dat wel duidelijk.

Meer info, ook foto van exterieur, hier.

Zie de site van de stichting, daar ook nog meer fotox92s.

Vandaag was ik in de Ark van Noach in Earnley, Sussex. Typisch een geval van een uit de hand gelopen hobby, in combinatie met een crisis in de tuinbouw. Oftewel, laten we in onze kassen vlinders, vogels, reptielen en speelgoed stoppen, entree vragen en de mensen komen vanzelf. Met hun geld. Nu, die mensen kwamen wel. Zelfs ik waagde de stap, vooral omdat ik net vond dat ik even moest stoppen met fietsen en wel eens wat heel anders wilde zien. Daarnaast heb ik, sinds we ooit (1991?)op vakantie met een gebroken versnellingsnaaf op een ontzettend Engelse camping aan zee terecht kwamen en daar even niet meer weg konden, een haat-liefdeverhouding met dit soort plaatsen.  
Ik was nog net op tijd. Ze hielden opheffingsuitverkoop: als ik nog een reptielenvivarium wilde kopen mocht ik me melden. Een paar guinese biggetjes had ik misschien ook nog meegekregen, als ik beloofde ze niet op te eten. And what about the Boa Constrictor?
Als ik het goed zag kwamen alle andere klanten uit de paar badplaatsen in de buurt, Wittering, Selsey, Pagham, monotone seizoensplaatsen. Zox92n plek waar een gezin uit London een of twee weken een caravan huurt, of een huisje, en dan? Als het geen strandweer is moet je toch wat, dus maar naar een attractie.
Deze attractie kwam in geen enkele gids voor; blijkbaar hadden ze een andere manier van klantenwerving. De directeur, die me het kaartje verkocht, vroeg dan ook hoe ik van hun bestaan wist. 'Toevallig langsfietsen' viel erg tegen. Toch zag ik sporen van een bredere wervingsdrift: diverse bordjes waren in een bui van enthousiasme drietalig aangebracht. Iemand had de oorspronkelijke Engelse tekst in de vertaalmachine gestopt. Een hele belevenis. Wat te denken van de egeltjes (dit woord kwam niet in de computer voor):

(Hibernate is oud-nederlands voor overwinteren.)
Het procedxe9 van ei tot rups tot pop tot vlinder is toch al ingewikkeld, maar zo wordt het helemaal een wonder van ongexebvenaarde schoonheid:

Wat was er eerder, kip of ei, is voortaan simpel te beantwoorden: de pop broedt de vlinder uit.
Iedere vertaler weet het: een korte zin kort vertalen is echt heel lastig! Qua omvang is het toch aardig gelukt, alleen jammer dat het verschil tussen verb and noun, werkwoord en naamwoord, niet voldoende verdisconteerd is:

Het hoogtepunt kwam toch in Noahx92s Ark, in het Nederlands vertaald met Noah Bak (sic!). De volledige naam luidde: x91Rejectamenta Nostalgia Centrex92. In deze Ark nu eindelijk eens een keer geen dieren, maar afgedankte cultuurgoederen. Een boerenschuur gevuld met 27 vitrines (of zo) , thematisch gerankschikt: telefoneren, fotografie, levensmiddelen bewaren, op vakantie gaan, naar school, muziek, en zo nog een heleboel meer. Een museum dus, maar dan ingericht zonder rekening te houden met de code van de tegenwoordige museale wereld. Veel te veel, veel te chaotisch, vrijwel niets toegelicht, veel te vochtig, stoffig, vies.
Her en der stonden omax92s hun kleinkinderen dingen aan te wijzen. Zo zag mijn eerste koelkast er ook uit. Zox92n schoolrapport heb ik ook nog. Kijk, die radio hadden we in de oorlog. Ondanks, maar misschien wel dankzij de gebreken, vond een levendige communicatie plaats.
Nergens stond een bordje: wegens opheffing nog een koelkast in de aanbieding. De Rejectamenta zullen nu wel definitief aan hun eind komen; welk museum waagt zich aan zox92n verzameling? Toch jammer, weer een stukje cultuur ten onder.
Om met iets moois te eindigen: op de site staat een filmpje van Alexander, die ons inleidt in de wereld van vlinders. Met de aandoenlijke betrokkenheid van een kind dat alles van een onderwerp afweet en niet weet hoe snel hij alles moet laten zien. Totdat hij ons op het einde vaarwel wenst: Good night, Goodbye, God bless!
Daarop past alleen maar Amen.

x91Do you have dags in the Netherlands?x92 Op mijn vragende blik verduidelijkt Sara haar vraag. x91Dags and daglings. I love them. And I also love diamonds, look my new watch!x92 Ik ontmoette Sara en haar vriend Frank in de Prayer Meeting van Saint Pancras. Na een fantastische hoogliturgische morgen in de kathedraal van Chichester (muziek van Byrd, Stanford, Howell gehoord, twee bisschoppen en zevenentwintig anderen in mooie mantels gezien, twee knappe preken en goed verzorgde voorbeden) vind ik het aan het eind van de dag tijd voor wat anders.

St Pancras ligt 500 meter van de kathedraal vandaan. Ook een oude kerk, en verder een wereld van verschil. Deze kerk lijkt meer op een huiskamer. Als ik binnenkom is er al een gesprek bezig, stoelen in een kring rond vier Afrikaanse gasten, daarachter een keukenblok, een grote thermoskan. De partnergemeente in de slums van Nairobi is op bezoek. Iemand komt op me af om even te vertellen dat de gebedsontmoeting zo meteen wel begint, maar dat ze nu aan het afronden zijn. Ik vind het jammer dat ik niet eerder binnenliep, je merkt dat de mensen elkaar kennen en waarderen.
De Kenianen willen graag dat een delegatie uit Chichester nu bij hen langs komt. Maar zijn wij jullie niet tot last, x91will we not be a burden?x92, klinkt de bezorgde vraag. Daar lachen ze om. We hebben een goed guesthouse in Nairobi, en jullie krijgen nog reductie ook. En vier mensen slapen bij mij en mijn vrouw, zegt pastor Simon.
Maar graag geeft pastor Simon nog twee zorgen door. De kinderen op school krijgen porridge en een schooluniform. Het kost bijna niets, maar toch moeten er kinderen afhaken vanwege het geld. Een paar donoren vielen weg. Kunnen jullie helpen? En dan is er nog iets. Ze merkten dat vanaf een bepaalde leeftijd de meisjes drie dagen per maand wegbleven van school. Dat is heel slecht voor de voortgang, ze missen altijd belangrijke dingen. En waar het aan ligt? x92Tja, hoe leg ik dat nu uit.x92
Hier neemt zijn vrouw de draad op. x91You know the nature of us womenx92. Oftewel, ze proberen steeds te zorgen voor een doos met sanitary towels. Maar die zijn in Kenia niet goed te kopen, zeker niet voor weinig geld. Dus als jullie komen, dan komen jullie allemaal met een doos uit het vliegtuig, lacht Simon.
Dan gaan we bidden. We komen terecht op de stoelen in het centrale deel van de kerk, in rijen. Zox92n veertig mensen, ik hoor bij de jongsten. Maar eerst een korte stukje bijbel, uit Jesaja 61. Lees alstublieft niet mee, laat het beeld tot je doordringen, zegt de vrouw die ons voorgaat. Ze leest het twee keer. Over God, die je gekleed heeft met de mantel van recht, gehuld in het kleed van liefde. Sommige mensen, zegt ze, denken in woorden, zij doet het in beelden. Dit beeld bemoedigt haar bij taken die ze oppakt. Ze hoopt dat ook wij moed vinden, en kracht. En dat we dit beeld ook mogen toebidden aan alle doelen die straks langskomen.
Er klinken veel amens x96 en dan schikken we onze stoelen tot kringen van zes tot acht mensen, en beginnen de kringgebeden. Zo nu en dan onderbroken door een lied x96worshipsongs, met gitaar begeleid-, een algemeen gedeelte, een oproep. Nog een algemene gebedsintentie wordt doorgegeven: het werk voor de dovenscholen in Ethiopixeb, opgezet door de Episcopal Church daar, vanuit het initiatief van Jenny Merritt die 30 jaar terug, door de Heer geroepen, uit deze St Pancrasgemeente vertrokken was. En zo bidden we. Voor werk in Chichester, Ethiopixeb en Kenia, voor de reis van mij en Simon straks terug naar huis. Simon, de Keniaan, bidt voor allen die in Noorwegen zo diep getroffen zijn.  En aan het slot geeft hij ons de zegen, in het Kiswahili.
Na afloop praat ik na. Met Sara en Frank, die zxf3 zouden kunnen meedoen met de Bootgroep in mijn eigen gemeente. En met pastor Mark. Een pastor in geruite bloes met korte mouwen, even wat anders dan alle boorden en mantels van vanmorgen. Of ik al in de kathedraal geweest ben? Moet ik zeker doen, is heel mooi x96 hij is daar als kanunnik ook aan verbonden. Dxe1ar draagt hij zijn boord, en een mantel. x91We need them bothx92, zegt hij, de Evangelical vorm van geloven in deze gemeente, de eenvoud, de directheid, en de hoge culturele standaard van de bisschopskerk.
Ik herken dat x96 het beeld van het weefwerk, dat Ray Simpson gebruikte, komt weer boven. We hebben alle kleuren nodig voor een totaalbeeld van het lichaam van Christus in deze wereld. Ik merk dat het me ook troost, te zien dat naast de waanwereld van de Noorse schutter er nog een andere wereld bestaat, die, waarin grenzen niet tellen. Niet tussen het heilige en het alledaagse van ducks en towels, niet die tussen Afrika en Europa.

foto en meer info op http://www.stpancraschichester.org.uk/

Echoxe2x80x99s van vechters klinken eeuwen door:
xe2x80x9cWij gxc3xa1xc3xa1n voor U, God, heilig de strijd.
We juichen voor U, God, bewapend tot de tanden,
uw vaandel wappert als we ten strijde trekken.xe2x80x9d

In de gebedsdiensten op Holy Island raakten een paar psalmbewerkingen van Jim Cotter me. Hij tracht de teksten van de oude psalmen te contextualiseren, naar onze tijd toe te halen. Riskante onderneming, dat zeker. Misschien snel gedateerd. Ooit deed Ernesto Cardenal het, en wie kent die versie nog? Maar toch goed dat hij het deed. Ik kocht het boek, en las Psalm 60, op de dag van de massamoord in Noorwegen. Toen het ging over de Jihadisten, nu het gaat om een xe2x80x98christen-extremistxe2x80x99. Ik geef de vertaling hier door.
pauze
xe2x80x9cDe vloot vaart uit en onze ogen stralen.
Rechtvaardig onze zaak, onze God is met ons.
U bent woedend, God, op onze vijanden -
we slachten hen af, we voelen geen schaamte.xe2x80x9d
pauze
xe2x80x9cO God, wees toch niet lauw en mild:
word toch boos op onze vijanden.
Trek U nu niet terug, weg, in de mist,
terwijl wij bang moeten achterblijven.xe2x80x9d
pauze
xe2x80x9cNee, U vertrok uit ons beeld xe2x80x93 waar was U?
U verraadde uw belofte ons nabij te zijn.
Gewond en vermoeid hinken we terug;
geschokt klampen we ons vast aan uw vlag.xe2x80x9d
keervers#: Wend ons af, God, van de moordzucht,
maar help ons te vechten voor recht.
pauze
Die fanaat, is zijn schreeuw ons zo vreemd,
de doffe trom die het tuig meelokt ons ver?
Zo simpel het spuwen van slogans van haat,
zo snel lijk ik op mijn tegenstander!
pauze
Zo simpel, je vergrijpen aan de buit,
een nieuw stukje land er weer bij,
de armen te vermalen tot ze niets zijn,
dronken te worden van het vergieten van bloed.
keervers: Wend ons af, God, van de moordzucht,
maar help ons te vechten voor recht.
pauze
Ook al blijven we geloven in uw zegen,
U bent de God van eiland en continent,
en wij zijn maar xc3xa9xc3xa9n ras, over xc3xa9xc3xa9n wereld verspreid,
niet xc3xa9xc3xa9n van ons boven de rest verheven.
pauze
Onze hebzucht, zo sterk, onze vrees voor de ander,
onze lust in de mammon tot in het absurde,
onze verstarde geloof: wij zijn goed en de anderen fout,
dat zijn vandaag onze vijanden.
keervers: Wend ons af, God, van de moordzucht,
maar help ons te vechten voor recht.
pauze
Door uw naam alleen blijven wij staande,
in vrede met onze taak: de aarde te hoeden,
rechtvaardig te leven met wie onze buur is -
de fanaat en zijn macht zijn niet meer.

*Vergeef ons God, dat we zo koppig doorgaan U af te schilderen als de God met de ijzeren vuist, U te claimen als onze God, altijd aan onze kant.
Vernieuw ons beeld van U als een wijze en rechtvaardige hoeder van mensen, die de macht wil breken van hen die pijn willen doen, en draag zelf verder wat nu nog geen oplossing kent.
Help ons stevig te staan, en te zien hoe zijn die er uitzien als onze vijanden partners kunnen worden in het werk van uw schepping.

Jim Cotter, Out of the Silence, into the Silence, Prayer's Daily Round, an unfolding of prayers, psalms, and canticles for daily or occasional use. 186-188. Jim Cotter was predikant van de Church of Wales, in Aberdaron, nu met emeritaat. Dit boek is een samenvoeging van vijf eerdere boeken. Uitgave van Cairns Publications, zijn eigen uitgeverij, 2006 en 2010. Zie ook zijn site, met voorbeelden van teksten. Na aanmelding is een beperkt aantal teksten te downloaden.

# In de oorspronkelijke uitgave voorzien van een melodie door Paul Payton.
*In de liturgie van Mattins and Evensong is het gebruikelijk dat de psalm wordt afgesloten met een xe2x80x98toepasselijk gebedxe2x80x99. Zo ook hier. Ik liet het staan om de auteur recht te doen. Ik zou het zelf zo niet bidden: het wordt me wat teveel een preekje. De psalm is voldoende, lijkt me.

Deze morgen ging de emeritus priester voor in de liturgie van de Communion, in de kerk van Holy Island. Een oude, kwetsbare vrouw, een stok moest haar helpen van plaats naar plaats te gaan. Tegelijk een sterke vrouw, ze stond er helemaal, in de kleurige zeeblauwe mantel met de symbolen van het eiland, vissen op de rug, voorop de Keltische vorm voor de letters van het Christus monogram.
Haar korte preekje begon ze met enkele woorden over de heilige van de dag. Nou ja, heilige, de Anglicaanse kerk kent geen heiligverklaringen, maar wel houdt ze graag de namen in ere van hen die iets bijzonders betekenden. Deze keer staat tussen haakjes op de rol Elizabeth Ferard, eerste deacones van de Church of England, de Anglicaanse kerk. In 1861 ging ze op verzoek van de bisschop van London naar Duitsland, om te zien hoe de diakonessen daar georganiseerd waren. Bij haar terugkomst werd ze, 18 juli 1862, tot diakones gewijd, en ging ze werken in Kingxe2x80x99s Cross, een achterstandsgebied in London. Ze stichtte de orde van St Andrews, waarin vrouwen als nonnen leefden, actief in de arme binnensteden, in het onderwijs, de verpleging.
Tussen haakjes, zo staat ze op de kalender. Maar onze voorganger van vanmorgen wil de kans niet voorbij laten gaan deze beschrijving van haar leven door te geven. Want zelf begon ze ook ooit als diakones, werkzaam in het onderwijs, totdat de tijd rijp was waarop zij als vrouw priester kon worden. Elizabeth ziet ze als haar voorganger, een van de eersten die de kans greep die voor haar lag. Mogen ook wij de kansen zien, in onze tijd, om te leven naar Gods wil!

Diakonessen bestaan bijna niet meer, in Luthers Nederland en Duitsland, in Engeland xe2x80x93 ook ik ben lid van dat xe2x80x98now dying breedxe2x80x99, zo zei ze het. Een uitstervend ras. Het leek me, dat ze daar niet onder gebukt ging. Er is dan ook een vervolg gekomen, vrouwen die dezelfde ambten als mannen bekleden. We zitten met weinig mensen in de kerk, nu, deze morgen: eerst met vier voor het morgengebed, daarna komen er nog vier bij voor de Communion. Een hoog aantal voor hun ervaring. Is dit een xe2x80x98now dying breedxe2x80x99 van kerkgangers?
Hier voelt dat zo niet. Ervaring met kleine aantallen hebben ze zeker, in deze traditie. In paniek raken ze niet gauw. Gewoon doorgaan met de liturgie, dat is xc3xa9xc3xa9n van de kenmerken van deze kerk. Niet volgens een originele orde, maar zoals het in het boek staat, dag in dag uit vooraf goed geregeld. Elke maand klinken zo alle psalmen in deze kerk, de vreemdste boeken uit het Oude Testament komen langs, niets wijst erop dat het xe2x80x98now dying breedxe2x80x99-gevoel hen een andere agenda opdringt.

Voor de tijdelijke gasten op het eiland is dat overzichtelijk. Zo kennen ze het van thuis. Zelf voel ik me wat ambivalent. Als je met zxe2x80x99n achten avondmaal viert, dan vorm je toch liever samen een kring, dan dat je wacht totdat die ene priester, man of vrouw, met alles klaar is, voordat je het geknield op de communiebank aangereikt krijgt? Of is dat weer teveel de zucht naar xe2x80x98het gemeenschappelijkexe2x80x99, xe2x80x98laat niemand eruit springenxe2x80x99, die me parten speelt, en is juist die plechtige vorm, zelfs met weinigen bijeen, het sterkst? Is het xe2x80x98now dying breedxe2x80x99 van xe2x80x98laten we maar gewoon doenxe2x80x99 het eerst aan de beurt om het loodje te leggen?

Tweede Pinksterdag, het is stil als ik naar de Christelijke Gereformeerden fiets. De kerk ligt een paar honderd meter dichter bij de dorpskern dan m'n eigen gemeente, aan dezelfde Bergweg. Een onopvallend gebouw, een paar meter achter de rooilijn. Laat ben ik niet, maar het loopt al aardig; een paar minuten voor de aanvangstijd, 9.30 uur, zit iedereen op een plaats. Om vijf kwartier lang niet meer overeind te komen; want tot de zegen aan het einde van de dienst blijft iedereen zitten. Behalve de kerkenraadsleden voorin: zij staan bij de gebeden. Herinneringen aan de Free Presbyterians in Schotland dringen zich nog wel vaker op, deze dienst!
De Christelijke Gereformeerden in Nederland bieden een breed palet aan kerken. Hier in Zeist zitten ze aan 'de rechterflank'. De bijbel die ik uit de hal kan meenemen is van de Geref. Bijbelstichting, een protestbeweging die de meest gebruikelijke Statenvertaling (editie Jongbloed) te ver van het origineel afgeweken vindt*. En dan hebben we het al helemxc3xa1xc3xa1l niet over de Herziene Statenvertaling! Niets anders dan Psalmen in de berijming 1773 zingen we, traag, op hele noten, ook al speelt de organist steeds prachtige ritmische voorspelen. Voorafgaand aan de dienst klinken wxc3xa9l gezangen: de vaste rots van mijn behoud, en, o wonder, deze dag: 'Wees wellekom Immanuel', in een mooie bewerking.
De kerkdienst op zo'n tweede dag is een stukje korter dan op zondag: geen wetslezing, geen woorden en gebeden over schuld en genade, we starten direct met de bijbel: Genesis 1:1-25. De predikant zal het vooral over vers 2 hebben: De aarde nu was woest en ledig, en duisternis was op den afgrond; en de Geest Gods zweefde op de wateren. Tussendoor geniet ik toch ook nog even van die prachtige woorden, over 'alle levende wremelende ziel'.
Daarna volgt het zingen van Psalm 104:14 en 15: '
Bezielt Gij hen door 't zenden van uw Geest,
dan ziet men hen weer leven als tevoren,
dan wordt al d'aard met nieuwen glans geboren'.
Het zou heel goed kunnen dat de dominee weet dat deze verzen uit Psalm 104 in de oecumenisch-kerkelijke traditie de vaste antwoordpsalm zijn: uw Geest vernieuwt het gezicht van de aarde! Zoals hij wellicht ook het Veni Sancte Spiritus kent, waarvan de inhoud in de preek zo nu en dan bovenkomt. De Geest werkt in de schepping xc3xa9n in de genade, immers, is niet pas met Pinksteren aan het werk, maar van de aanvang af. De Geest is als het ware de Werkmeester van de schepping; alleen, zo vaak herkennen we de Geest niet, zien we alleen achteraf de vruchten.
Mooi, om de bijbelse taal van de voorganger te horen! Een enkele keer werpt hij een blik in zijn schrift, zo nu en dan slaat hij een bladzij om, maar het meeste stroomt vanzelf naar ons toe. Lange zinnen, meestal perfect in verband. Alleen wel jammer dat een preek in deze context altijd een minimumlengte moet hebben: de lijn van de inhoud wordt zo nu en dan onderbroken door stukken tekst die veel algemener zijn. Het kost me moeite om de draad vast te houden.
Dan blijven er toch steeds de sterke fragmenten. Als het gaat over het zweven verbindt hij dat woord in Genesis 1 met de zwevende arend uit Deuteronomium 32, die zijn jongen beschermt. Waar de Geest zweeft wordt de kracht van de chaos die ons bedreigt in toom gehouden. Ik zie iets voor me xe2x80x93 terwijl hij woorden van Calvijn over dit vers citeert zweef ik nog even met het beeld verder.
Aan het slot van de preek richt de predikant zich op ons persoonlijk. 'Wat is er op tegen om Christus als koning in ons leven aan te nemen?… Hoeveel ruimte is er in de Pinksterprediking van Petrus! Het zal geschieden dat ieder die de naam des Heeren aanroept behouden zal worden… Wie Hem aanroept in de nood vindt zijn gunst oneindig groot! Amen.'
Daarna volgt Psalm 119: deez' aard is hecht door uwe hand bereid,
haar stand blijft vast, al wiss'len haar tonelen.
Boeiend beeld, in een kerk die niet zo van toneel houdt; al die rijkdom uit de traditie komt op het toneel van deze gemeente weer op een heel eigen wijze naar voren.

In soberheid verloopt alles. Vxc3xb3xc3xb3r de preek de dubbele collecte, Kerk en Diakonie, geen aankondiging nodig; van mijn buurvrouw krijg ik een mentos voordat de preek begint, het geritsel op dit moment door de hele kerk heen is haast een muziekstuk; na de preek dankzegging en gebed. Daarin wordt alleen de gemeente en het gemeenteleven genoemd, eindigend bij de jeugd. 'Gedenk ook dat deel van de jeugd dat vanmiddag naar het Pinksterappel van onze kerken zal gaan, geef hen een hartelijke samenkomst, en dat het woord dat daar op aangepaste wijze gebracht wordt door hen met zegen gehoord en ontvangen mag worden.' Die gaan vast niet naar 'Opwekking', weet ik dan.
Na het slotlied, Psalm 33:3 en 6, komen we weer overeind, om de zegen te ontvangen. En dan, als ik denk dat alles is afgelopen, klinkt er opeens een andere stem. Een ouderling heeft het woord genomen. Ds van Dijk#, de voorganger, was gisteren 25 jaar dominee. In die periode heeft hij ook vast zelf mogen ervaren dat hij gedragen is, als op de vleugels van de arend die hij noemde in de preek. We bidden hem die zegen ook verder toe, en zingen zo Psalm 134: 1 en 3. En zo is het enige lied dat staande gezongen wordt voor de dominee. Het is hem gegund!

 * Zo heeft 'Jongbloed' in 1 Kon.14:10 'al wat tegen de wand pist' (1637) veranderd in 'alles van het mannelijk geslacht', terwijl de GBS alleen het woord 'pist' vervangen heeft door 'watert'.
# Ds van Dijk uit Ameide, 1950, werd pas later predikant, was eerst politieman. Zie het interview in het RefDagblad.

De hele dienst is ook te beluisteren, 13 juni 2011.

Zo kan dat gaan: je hebt een tekst geschreven, een verhaal verteld, en daarna laat het onderwerp je nog niet los. Mij ging dat zo, met mijn verhaal over verbindende teksten. Wat maakt dat een tekst als 'verbindend' overkomt? Veel kon ik bedenken en dus schrijven over de vorm, maar wat de inhoud aangaat: dat ligt wat moeilijker. Dat zal toch verschillen, per thema, per persoon? Ja en nee, denk ik, nog napeinzend over de teksten die de deelnemers aan de workshop als favoriet inbrachten aan het slot.
Een paar kwamen met dezelfde tekst, gevonden in een flinke reeks van tientallen mogelijkheden:
Het botergebed

Gij die maan en zon laat stralen,
Gij die wei en stal hun vee geeft,
Gij die zee en beek de vis zendt,
stuur ons boter op zijn tijd!

Kom met gele klonten, kom!
Kom met gele klonten, kom!
kom met klonten, kommen vol,
kom met gele klonten, kom.
Carmina Gadelica, vert. Roel Bosch

Op het eerste gezicht een 'rare' tekst. Gele klonten boter, wat moet je daar nu mee? Is het niet vooral het exotische, haast primitieve dat ons kan aanspreken? 'Ach, kijk eens hoe naxc3xafef, vroeger baden ze zo?' Misschien irriteert het zelfs een beetje, alsof je God zo kunt bezweren. Een 'incantatie', wordt het vaak genoemd, in de beschrijving van teksten uit deze verzameling Keltische liederen, ook bekend uit bijv. de Scandinavische godsdiensten voordat het christendom kwam.
Of is het die ijzersterke vorm, dat ritme met de xc3xb4 klank? Ooit las ik hem voor in een groep van mensen die de oorlog nog hadden meegemaakt, en xc3xa9xc3xa9n vrouw ging helemaal stralen: opeens zag ze zichzelf weer als stadsmeisje van 10, in de hongerwinter naar een boerderij gestuurd. Ze waren daar de melk aan het karnen, en ze voelde het ritme van de stamper in de karnton weer door het ritme van de voorgelezen tekst. Verbinding van de oude vrouw met het jonge meisje dat ze ooit was, mooi!
Maar toch is er meer. Die inhoud begint met een belijdenis. Geen vraag, geen bede, geen bezorgdheid, geen angst of schrik, een woord van geloof en vertrouwen staat aan het begin. Degene die de tekst spreekt weet zich opgenomen in het grote geheel. Degenen die luisteren mogen meedoen. Geen atomen in de wereld, geen druppels water op een schaal, maar een beek en een zee van genade van God.
De tekst ontstond niet in een 'affluent society', een wereld waar we van gekkigheid niet weten hoeveel zuivelprodukten we in de schappen van de supermarkt kunnen tegenkomen. De ene koe, de ene geit, daarmee moest een gezin het doen, en dan waren ze gelukkig als het dier en zij zelf de winter en de zomer weer overleefde. Nog erger is het zelfs; de tekst werd opgeschreven in een tijd waarin honderden, duizenden Gaelic sprekende Schotten waren gevlucht, de grote zee over, om te zien of ze in Amerika een beter leven konden vinden, weg van de gehate Engelsen die hen hun levensbronnen ontnomen hadden. Geen tekst zonder bittere nasmaak. Maar toch, een tekst om over te leveren. Want zij die deze tekst bleven uitspreken gaven zich niet over aan bitterheid en depressie, maar wisten zich verbonden met de Bron.

Een verbindende tekst, als het om de inhoud gaat, heeft een grond, een basis, een bron. Die grond maakt dat je adem tot rust komt, dat de spieren in je gezicht kunnen ontspannen, dat je de handen kunt openen. Het verstandelijke voorbij ontstaat zo de ervaring van een verband tussen vroeger, nu en morgen, tussen jij en ik, tussen God en wereld.

Zo kan dat gaan: je hebt een tekst geschreven, een verhaal verteld, en daarna laat het onderwerp je nog niet los. Mij ging dat zo, met mijn verhaal over verbindende teksten. Wat maakt dat een tekst als 'verbindend' overkomt? Veel kon ik bedenken en dus schrijven over de vorm, maar wat de inhoud aangaat: dat ligt wat moeilijker. Dat zal toch verschillen, per thema, per persoon? Ja en nee, denk ik, nog napeinzend over de teksten die de deelnemers aan de workshop als favoriet inbrachten aan het slot.
Een paar kwamen met dezelfde tekst, gevonden in een flinke reeks van tientallen mogelijkheden:
Het botergebed

Gij die maan en zon laat stralen,
Gij die wei en stal hun vee geeft,
Gij die zee en beek de vis zendt,
stuur ons boter op zijn tijd!

Kom met gele klonten, kom!
Kom met gele klonten, kom!
kom met klonten, kommen vol,
kom met gele klonten, kom.
Carmina Gadelica, vert. Roel Bosch

Op het eerste gezicht een 'rare' tekst. Gele klonten boter, wat moet je daar nu mee? Is het niet vooral het exotische, haast primitieve dat ons kan aanspreken? 'Ach, kijk eens hoe naxefef, vroeger baden ze zo?' Misschien irriteert het zelfs een beetje, alsof je God zo kunt bezweren. Een 'incantatie', wordt het vaak genoemd, in de beschrijving van teksten uit deze verzameling Keltische liederen, ook bekend uit bijv. de Scandinavische godsdiensten voordat het christendom kwam.
Of is het die ijzersterke vorm, dat ritme met de xf4 klank? Ooit las ik hem voor in een groep van mensen die de oorlog nog hadden meegemaakt, en xe9xe9n vrouw ging helemaal stralen: opeens zag ze zichzelf weer als stadsmeisje van 10, in de hongerwinter naar een boerderij gestuurd. Ze waren daar de melk aan het karnen, en ze voelde het ritme van de stamper in de karnton weer door het ritme van de voorgelezen tekst. Verbinding van de oude vrouw met het jonge meisje dat ze ooit was, mooi!
Maar toch is er meer. Die inhoud begint met een belijdenis. Geen vraag, geen bede, geen bezorgdheid, geen angst of schrik, een woord van geloof en vertrouwen staat aan het begin. Degene die de tekst spreekt weet zich opgenomen in het grote geheel. Degenen die luisteren mogen meedoen. Geen atomen in de wereld, geen druppels water op een schaal, maar een beek en een zee van genade van God.
De tekst ontstond niet in een 'affluent society', een wereld waar we van gekkigheid niet weten hoeveel zuivelprodukten we in de schappen van de supermarkt kunnen tegenkomen. De ene koe, de ene geit, daarmee moest een gezin het doen, en dan waren ze gelukkig als het dier en zij zelf de winter en de zomer weer overleefde. Nog erger is het zelfs; de tekst werd opgeschreven in een tijd waarin honderden, duizenden Gaelic sprekende Schotten waren gevlucht, de grote zee over, om te zien of ze in Amerika een beter leven konden vinden, weg van de gehate Engelsen die hen hun levensbronnen ontnomen hadden. Geen tekst zonder bittere nasmaak. Maar toch, een tekst om over te leveren. Want zij die deze tekst bleven uitspreken gaven zich niet over aan bitterheid en depressie, maar wisten zich verbonden met de Bron.

Een verbindende tekst, als het om de inhoud gaat, heeft een grond, een basis, een bron. Die grond maakt dat je adem tot rust komt, dat de spieren in je gezicht kunnen ontspannen, dat je de handen kunt openen. Het verstandelijke voorbij ontstaat zo de ervaring van een verband tussen vroeger, nu en morgen, tussen jij en ik, tussen God en wereld.

Ooit was het een vak op de Universiteit, Bijbelse tijdrekenkunde. Beroemde theologen besteedden er jaren van hun leven aan. De tijden veranderen. Nu is er nog ergens een Amerikaanse dominee die zich ermee bezig houdt. Zijn volgelingen geloven heilig in hem. Helaas, in Nederland gapen mensen hem met open monden aan. Schaam je, zeggen ze. Je maakt ons geloof belachelijk.
Het was in de 18e eeuw, zo rond 1760, dat de Amsterdamse dominee Rutger Schutte zich mengde in de tijdrekenstrijd. Nog even, zo dachten hij en zijn tijdgenoten, en we hebben de ark van Noach gevonden. Nog even, en we weten alles van de bijbelse talen. Nog even, en we hebben de beste oude bijbelhandschriften op een rijtje. Dxe1n kunnen we precies uitrekenen hoe oud de aarde is. Wanneer was de toren van Babel? Wanneer de ark van Noach? Wanneer de uittocht uit Egypte? Als we dat eenmaal weten zullen we ook kunnen uitrekenen wanneer het Laatste Oordeel over de aarde wordt uitgesproken.

Want ze zaten nog wel met een probleem. De Bijbel is niet consequent in de telling van jaren. De ene stamboom wijkt af van de andere. Het geslachtsregister van Jezus volgens Mattexfcs 1 is anders dan dat van Lucas 3. De lijsten van Abraham tot David en van David tot de ballingschap bij Mattexfcs verwarren de lezers van het Oude Testament. 'Het zal wel aan de handschriften liggen', dacht men nog een poosje. Getallen in bijbelboek Koningen wijken af van Kronieken. Kommer en kwel. Geen wonder dat de dominee in de VS in de war is geraakt.
Ik heb al die boeken van dominee Schutte in handen gehad. Vreselijk saai, en vruchteloos, zo zag het eruit. Allemaal detaildiscussies, over de interpretatie van bijbelverzen. Was hij 85 toen hij weduwnaar werd of was hij 85 jaar weduwnaar, dat soort kwesties. Van essentieel belang voor wie meent exact tot 1763 of tot 2011 te kunnen doortellen, rechtstreeks vanuit de bijbel.
Raar eigenlijk, die rekenmethoden. Terwijl de Joodse geleerden de hele Tora uit hun hoofd kenden hebben ze zich nooit met dit soort vragen bezig gehouden. Het lijkt erop dat Jezus zelf er ook niet mee zat. Maar in de geschiedenis van de christelijke kerk kwam het telraam of de rekenmachine elke keer weer tevoorschijn als het minder goed ging met de wereld. In tijden van pest en van de ondergang van Rome, in tijden van de opmars van de Mongolen en van de Turken, in tijden van de Paus de Antichrist en in tijden van Luther de Antichrist… En nu dus in Amerika, nu het tegen zit, en een linkse Democraat iedereen in de gezondheidsverzekering doet, en een groep rechters besluit dat de onmenselijk behandelde gevangen in Californixeb vrij moeten komen.
Je leert er wel veel van, van al die voorspellingen. Over de mensen die ze doen. En vrolijk wordt je er niet van. In Nederland zijn ze nooit populair geworden. Het moet eerst slechter gaan? Zouden we ze dan geloven? Zoals ook sommige kletskoek van sommige politici geloofd wordt?
Gelukkig heeft Rutger Schutte nog meer gedaan. Hij zat in de redactie van de nieuwe Psalmberijming, die generaties lang meeging, en nu de oude berijming genoemd wordt. Hij schreef liederen, op mooie Italiaanse wijsjes. 'Mijn Jezus is mijn zielevriend', bijvoorbeeld, te zingen tijdens de arbeid door de kinderen in het weeshuis. Verheffing van de geest van het volk begint bij de muziek. Wie daar aan doet vergeet de tijd. Houden zo.

Dankzij internet komen we nog wel parallellen, ook in Nederland tegen. In xe9xe9n chronologie wordt aangetoond hoe de verovering van de oude stad Jeruzalem, 6 juni 1967, precies 3000 jaar valt na de inname van Jeruzalem door koning David. Een halve wereldtijd!